Sashtanga Namaskaram: "సాష్టాంగ నమస్కారం" అనే పదం "స + అష్టాంగ" (ఎనిమిది అంగాలతో కూడిన) అనే అర్థంలో వాడబడుతుంది. శ్లోకం ప్రకారం: ఉరసా శిరసా దృష్ట్యా మనసా వచసా తథా పద్భ్యాం కరాభ్యాం కర్ణాభ్యామ్ ప్రణామోష్టాంగ ఈరితః
ఆ 8 అంగాలు ఏంటివి, ఎందుకు చేయాలి?
1. ఉరసా - ఛాతీ నేలకు తగలాలి
2. శిరసా - నుదురు నేలకు తాకాలి
3. దృష్ట్యా - కళ్ళు మూసుకుని దేవుని మూర్తిని మనసులో చూడాలి
4. మనసా - మనస్పూర్తిగా, భక్తితో చేయాలి
5. వచసా - "ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ" అని స్మరించాలి
6. పద్భ్యాం - రెండు పాదాలు నేలకు తగలాలి
7. కరాభ్యాం - రెండు చేతులు నేలకు తగలాలి
8. జానుభ్యాం - రెండు మోకాళ్ళు నేలకు తగలాలి.
మానవుడు సహజంగా ఈ 8 అంగాలతోనే తప్పులు చేస్తాడు. కళ్ళతో చూడకూడనివి చూడడం, నోటితో చెడు మాట్లాడడం, కాళ్ళతో తప్పు దారిలో నడవడం, మనసులో చెడు ఆలోచించడం. అందుకే దేవాలయంలో ఈ 8 అంగాలనూ భగవంతుడి ముందు నేలకు తాకించి "ఇక నుంచి వీటితో తప్పు చేయను" అని శరణాగతి వేడుకుంటాం.
ముఖ్య నియమాలు:
1. ఎక్కడ చేయాలి: దేవుడికి, ధ్వజ స్తంభానికి మధ్యలో కాకుండా, ధ్వజ స్తంభం వెనుక నిలబడి చేయాలి.
2. ఎవరు చేయాలి: ఇది పురుషులు మాత్రమే చేయాలి.
3. స్త్రీలు ఎలా చేయాలి: స్త్రీలు సాష్టాంగ నమస్కారం చేయకూడదు. వాళ్ళు పంచాంగ నమస్కారం మాత్రమే చేయాలి - అంటే మోకాళ్ళు, చేతులు, నుదురు మాత్రమే నేలకు తాకించాలి. గర్భస్థానం, వక్షస్థలం నేలకు తగలకూడదు అనేది శాస్త్రం.
ఉపయోగాలు & ఫలితం: నూరు యజ్ఞాలు చేయడం వల్ల కూడా పొందలేని ఉత్తమ గతులను సాష్టాంగ నమస్కారం చేసేవాళ్ళు పొందుతారు అని శాస్త్ర వచనం.
ప్రయోజనాలు: అహంకారం నశిస్తుంది, వినయం వస్తుంది. మనసుకి శాంతి, శరీరానికి మంచి వ్యాయామంకూడా అవుతుంది. దేవుడు, గురువులు, యతుల ఎదురు పడగానే ఇలా చేస్తే వారి ఆశీర్వాదం లభిస్తుంది.
సాష్టాంగ భక్తుల కథ: పూర్వం చోళ దేశాన్ని ఒక మహారాజు, మహారాణి పరిపాలించేవారు. వారు ఇద్దరూ మహా విష్ణుభక్తులు. ప్రతిరోజూ తప్పకుండా గుడికి వెళ్లి, స్వామి పాదాల దగ్గర సాష్టాంగ నమస్కారం చేసేవారు. వారి నియమం: "మేము రాజులమైనా, దేవుడి ముందు మేము సేవకులమే" అనే వినయంతో, అష్టాంగాలు నేలకు తాకేలా పూర్తిగా శరణాగతి చేసేవారు. రాజ్యంలో ఎన్ని కష్టాలు వచ్చినా, యుద్ధాలు వచ్చినా, ఈ నియమం మాత్రం తప్పలేదు. అలా వృద్ధాప్యంలో ఒకరోజు ఇద్దరూ గుడికి వచ్చి, స్వామి పాదాల చెంత సాష్టాంగ పడ్డారు. "స్వామీ, మా జీవితం నీ సేవకే అంకితం. ఇక మమ్మల్ని నీలో ఐక్యం చేసుకో" అని ప్రార్థించి, ఆ భంగిమలోనే ప్రాణాలు విడిచారు. వారి భక్తికి మెచ్చిన శ్రీమహావిష్ణువు వారికి సాయుజ్య ముక్తిని ప్రసాదించాడు. వారి భక్తికి గుర్తుగా ఆలయంలో, స్వామి పాదాల దగ్గరే వారి విగ్రహాలను సాష్టాంగ భంగిమలో ప్రతిష్టించారు. హోదా, ధనం, బలం ఎంత ఉన్నా దేవుడి ముందు అందరూ సమానమే. "నేను" అనే అహంకారాన్ని వదిలి, పూర్తిగా శరణు వేడితే స్వామి తప్పకుండా కరుణిస్తాడు.
మొత్తానికి, సాష్టాంగ నమస్కారం యొక్క ప్రధాన భావం అహంకారాన్ని విడిచి, సంపూర్ణ శరణాగతితో భగవంతునికి నమస్కరించడం. ఇది భక్తి, వినయం, సమర్పణకు ప్రతీకగా హిందూ సంప్రదాయంలో అత్యంత గౌరవించబడే ఆచారాలలో ఒకటి.
